The large Dort

Een groepje bontgekleurde koeien ligt te rusten in de warme gloed van de avondzon. De melkmeid leegt haar melkton in een bronzen kruik. Rechtsboven zit een schaapsherder bij zijn kudde. Op de achtergrond zien we de Grote Kerk van de kleine Hollandse handelsstad... Dordrecht.
Het is ook deze stad, waar de schilder van dit werk en de hoofdpersoon van onze tentoonstelling – Aelbert Cuyp – in het najaar van 1620 (aan de Nieuwe Haven) wordt geboren; waar hij in 1691 sterft en waar hij nog altijd ligt begraven. Tijdens zijn leven doet hij goede zaken als landschapschilder. Hij is geliefd onder de elite van Dordrecht. Wanneer hij in 1658 trouwt met een rijke Dordtse weduwe gaat hij daar zelf ook toe behoren.

Gezicht op Dordrecht met vee en een melkmeid door Aelbert Cuyp
Aelbert Cuyp
Gezicht op Dordrecht met vee en een melkmeid
The National Gallery, Londen The Wynn Ellis Bequest, 1876
ca. 1650

Het vredige buitenleven dat Cuyp veelvuldig op doek zet, valt ruim een eeuw later buitengewoon goed in de smaak bij rijke Britse verzamelaars en talentvolle landschapschilders. De term ‘Cuyp-like’, oftewel Cuypachtig, wordt zelfs een begrip onder Engelse schilders en schrijvers.

Cuyp zelf heeft van dit internationale succes niets meegekregen. In zijn eigen tijd rijkt zijn roem niet veel verder dan Dordrecht. Hij zal nóóit hebben kunnen vermoeden dat zijn 400ste verjaardag met deze grote tentoonstelling zou worden gevierd.

Vader en zoon Cuyp

Zo vader, zo zoon. Dat is zeker het geval bij de familie Cuyp. Dit werk is van vader Jacob Cuyp, de portretspecialist van Dordrecht. Rijke Dordtenaren laten zichzelf en hun kinderen graag vastleggen in de portretwinkel van Jacob. Dat kan heel klassiek en stijf, maar ook jagend in een Hollands landschap, zoals hier de zesjarige Michiel.
Zoon Aelbert blijkt ook goed met het penseel overweg te kunnen en helpt al snel mee in de schilders- werkplaats van zijn vader. Maar hij doet hem niet klakkeloos na. Hij ontdekt dat hij meer talent heeft voor landschappen. Zo ontstaat een boeiende samenwerking tussen vader en zoon. Voor het landschap achter de jagende Michiel gebruikt Jacob bijvoorbeeld een tekening van Aelbert. Aelbert neemt op zijn beurt weer veel dieren over van Jacobs prenten.

Jacob Gerritsz. Cuyp, Portret van Michiel Pompe van Slingelandt
Jacob Gerritsz. Cuyp
Portret van Michiel Pompe van Slingelandt
Bruikleen Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 1953
1649

Na de dood van Jacob zet Aelbert de winkel en werkplaats voort. De Dordtenaren weten de zaak nog steeds goed te vinden en zo kan ook Aelbert een trouwe klantenkring opbouwen voor zijn landschappen. Tijdens zijn leven is Aelbert, net als zijn vader, vooral bekend in eigen stad. Hoe anders is dat een eeuw later.

Zijn populariteit wordt zo groot dat het werk en de naam van zijn vader in de vergetelheid raken. Veel werk van Jacob wordt zelfs op naam van Aelbert gezet, zoals ook bij dit werk lang het geval was.

De oversteek naar Engeland

Hoe de eerste werken van Aelbert Cuyp in Engeland terecht zijn gekomen is onbekend. Er doen verschillende verhalen de ronde. Zo zou een Zwitserse handelaar in Londen rond 1740 een paar werken van Cuyp in Dordrecht hebben geruild voor horloges en scharen om ze daarna in Engeland door te verkopen.
Wat er ook van waar is, vanaf deze periode komt de verkoop van Cuyps naar Engeland goed op gang. Gaat dat eerst nog langzaam en tegen lage prijzen, tegen het eind van de 18de eeuw is er in Nederland bijna geen Cuyp meer te vinden. Een echte Cuyp-rage verovert het Britse eiland.

Aelbert Cuyp - Landschap met herders en reizigers bij avondlicht - ca. 1657-1660
Aelbert Cuyp
Landschap met herders en reizigers bij avondlicht
The Royal Collection Trust, Londen
ca. 1657-1660

Zo wordt ook in 1785 de schilderijencollectie van de Dordtse Johan van der Linden van Slingelandt geveild. Deze rijke ijzerkoopman bezit een collectie van honderden schilderijen, waaronder maar liefst 40 werken van Cuyp. Tot die tijd hebben deze werken nog nooit de stad verlaten en nu gaan ze ineens de Noordzee over.

Ook dit werk is via deze veiling in Engeland terecht gekomen en het blijft niet onopgemerkt. De latere koning George IV, een groot Cuyp-liefhebber, koopt het werk in 1814 voor zijn persoonlijke collectie. En nog altijd maakt dit ‘Landschap met herders en reizigers bij avondlicht’ onderdeel uit van de Royal Collection. Het hangt normaal gesproken in Buckingham Palace, het paleis van Queen Elizabeth.

De Engelse smaak

Wat een rust! Een groepje koeien ligt te grazen aan de rivier, een deftige man te paard vraagt de weg aan een herder. Verderop loopt een kudde schapen. En dat alles in een helder, warm avondlicht. Aan de waterspiegel af te lezen staat er geen zuchtje wind. Dit is Cuyp ten voeten uit: ultieme landhuiskunst.

Aelbert Cuyp - Rivierlandschap met ruiter en vee - 1660
Aelbert Cuyp
Rivierlandschap met ruiter en vee
Londen, The National Gallery, Aankoop met steun van National Heritage Memorial Fund en Art Fund, 1989
1660

Rond 1760 komt dit werk terecht in de grote schilderijencollectie van de Engelse Earl of Bute. De Engelse adel raakt niet uitgekeken op het levensechte vee, het heuvelachtige landschap dat aan Italië doet denken, en het nevelige gouden zonlicht. De zon zelf is trouwens nooit te zien in het werk van Cuyp. Hij plaatst hem altijd buiten beeld, ergens laag aan de horizon. Alsof je tegen de laatste zonnestralen van de dag inkijkt.

Voordat de zon hier helemaal weg is, zal dit tafereel overigens eerst nog worden opgeschrikt door een geweerschot van de jager linksonder. En gedaan is het met de rust. En met een van de eenden op het water.

Ochtend en avond in Nijmegen

Een van de meest ‘schildergenieke’ steden van de Nederlanden in de 17de eeuw is zonder twijfel Nijmegen; een stad met een eeuwenlange geschiedenis, waar ook de landschapschilders van onder de indruk zijn. Cuyp bezoekt Nijmegen rond 1650 en maakt er vele tekeningen van het Valkhof, welke hij later in zijn atelier uitwerkt tot schilderijen; zoals ook deze twee stadsgezichten. In de tijd van Cuyp hingen ze waarschijnlijk samen in een Dordts herenhuis. In de 18e eeuw verhuizen ze naar verschillende Engelse kopers. Voor het eerst zijn ze nu weer samen te zien.

De schilderijen lijken elkaar perfect aan te vullen. Op het linkerwerk zie je de Nijmeegse burcht vanaf de overkant van de rivier de Waal, rechts sta je bijna voor de poort van de burcht. Alsof je er zelf naartoe bent gegaan. Het gevoel dat je de reis zelf aflegt, wordt nog eens versterkt door het licht. Links is het zonsopkomst en na een dag aan de oevers van de Waal, kom je in de avond met zonsondergang aan bij de poort. Wie weet is Cuyps bezoek aan Nijmegen precies zo gegaan.

Aelbert Cuyp - Gezicht op het Valkhof vanuit het zuidwesten - ca. 1660
Aelbert Cuyp
Gezicht op het Valkhof vanuit het zuidwesten
Aankoop met steun van Art Fund, 1972
ca. 1660
Aelbert Cuyp - Gezicht op de Waal met het Valkhof vanuit het noordwesten/The Valkhof at Nijmegen - ca. 1655 - 1660
Aelbert Cuyp
Gezicht op de Waal met het Valkhof vanuit het noordwesten/The Valkhof at Nijmegen
Woburn Abbey Collection
ca. 1655 - 1660

Gainsboroughs voorliefde

Wanneer de eerste Cuyps in de jaren veertig van de 18de eeuw in Londen aankomen, zit Thomas Gainsborough op de eerste rij. De later beroemde portret- en landschapschilder leert op dat moment in de Engelse hoofdstad voor het schildersvak. Hij heeft een speciale belangstelling voor Hollandse landschappen uit de 17de eeuw en zal daarom extra nieuwsgierig zijn geweest naar deze nieuwe naam op de kunstmarkt.
Twintig jaar later laat Gainsborough zijn nauwkeurige observaties van Cuyp en andere Hollandse landschapschilders terugkomen in zijn eigen werk. Hij probeert Cuyp niet te imiteren, maar combineert typische Cuyp-elementen met zijn persoonlijke losse schilderstijl.

Thomas Gainsborough - Kustgezicht met schepen en koeien - 1781
Thomas Gainsborough
Kustgezicht met schepen en koeien
Sarah Campbell Blaffer Foundation
1781

Kijk in dit werk maar eens naar het bontgekleurde vee dat op een heuvel uitkijkt over het water. De koe op de top stuurt onze blik naar de zeilschepen op het kalme water. Vooral het dramatische silhouet en profil van deze koe tegen de lucht verraadt dat Gainsborough heel goed naar het werk van Cuyp heeft gekeken.

Gainsboroughs dochter zou na zijn dood zeggen dat hij een passionate fondness, een hartstochtelijke voorliefde, had voor Cuyp. Ook in andere werken zien we zijn passie voor Cuyp-motieven terug.

De stijl van Gainsborough

Thomas Gainsborough wordt 61 jaar en maakt in de bijna 40 jaar dat hij schildert een indrukwekkende hoeveelheid werken. Als de belangrijkste portretschilder van de high society groeit zijn roem zelfs tot het Engelse koningshuis. Maar naar verloop van tijd schildert hij liever wat anders. Aan een vriend schrijft hij op een zomerdag: "Ik ben portretten spuugzat en zou heel graag eens naar een lieflijk dorpje willen wandelen om landschappen te schilderen."

Thomas Gainsborough, Landschap met twee koeien bij een herder en melkmeid
Thomas Gainsborough
Landschap met twee koeien bij een herder en melkmeid
Aangekocht met steun van de Vereniging Rembrandt, mede dankzij haar BankGiro Loterij Aankoopfonds, het Mondriaan Fonds, de Bedrijfsvrienden Dordrechts
ca. 1786

Regelmatig combineert hij het nuttige met het aangename, door zijn opdrachtgevers een landelijke achtergrond te geven. Daarnaast maakt hij vooral voor zijn eigen plezier landschappen en veestukken. De invloed van de Hollandse landschapschilders is daarbij nooit ver weg. Dit stuk van Gainsborough kocht het Dordrechts Museum in 2019 aan, omdat het zo sterk aan Cuyp doet denken. De koeien in twee kleuren, prominent op de voorgrond; het is ook een belangrijk kenmerk van het werk van Cuyp.

Toch valt hier vooral de losse, wat grove schilderstijl op. In zijn latere jaren ontwikkelt Gainsborough deze heel persoonlijke stijl van schilderen, waarbij het lijkt alsof alle penseellijnen in beweging zijn. Een groot verschil met de rustige, verstilde landschappen van zijn Hollandse inspiratiebron.

Cuyp terug in Nederland

Vanaf 1740 maken steeds meer schilderijen van Cuyp de overtocht naar Engeland. De Hollandse koopmansgeest doet zijn werk goed. Het wordt zelfs een totale uitverkoop. Rond 1800 is er in Nederland nauwelijks nog een Cuyp te vinden.

Aelbert Cuyp | Rivierlandschap met ruiters
Aelbert Cuyp
Rivierlandschap met ruiters
Rijksmuseum, Amsterdam
ca. 1655-1660

Nu zijn werk in Engeland zo enorm populair is, beseffen ook steeds meer Nederlanders dat maar weinig schilders de kwaliteit van Cuyp kunnen evenaren. Het schaamrood stijgt de kunstliefhebbers hier naar de kaken bij de gedachte dat ze de werken zo makkelijk hebben laten gaan.

Dat moet natuurlijk worden rechtgezet. Alleen duurt het nog wel een tijdje. Pas in 1965 wordt voor het eerst een belangrijk werk van Cuyp teruggekocht uit Engeland. Het Rijksmuseum presenteert dan deze aankoop Rivierlandschap met ruiters vol trots in de Eregalerij. Een echte Cuyp met de kenmerkende rustende koeien, het kalme water én... een man met een rood jasje als kleuraccent. Bekijk zijn andere werken maar eens goed en ontdek ook daar de rode kledingstukken.

Langzaamaan komen er steeds meer schilderijen van Cuyp terug en kunnen we nu ook in eigen land genieten van diverse topstukken van deze Hollandse meester.

Cuyp als inspiratiebron   

Twee rivierlandschappen naast elkaar: links de Maas bij Dordrecht, rechts de Theems bij Londen. In compositie en sfeer lijken de werken erg op elkaar: zoals het gouden avondlicht, de wolkenpartijen, de gladde waterspiegel, het grote zeilschip aan de rechterkant. Als je niet beter zou weten zou je misschien denken dat hier tweemaal dezelfde schilder aan het werk is geweest. Tussen het werk van Cuyp links en dat van de Brit Augustus Wall Callcott rechts zit echter ruim 150 jaar.

In 1815 ziet Callcott De Maas bij Dordrecht op een tentoonstelling van de British Institution. Het maakt op hem een diepe indruk. Het is voor het eerst dat de British Institution een tentoonstelling organiseert waar uitsluitend buitenlandse schilders te zien zijn, in dit geval van Vlaamse en Hollandse meesters.

De tentoonstelling valt niet bij alle Engelse schilders in goede aarde, maar Callcott grijpt de kans om het schilderij van Cuyp tot in de puntjes te bestuderen. Normaal gesproken hangen de doeken van Cuyp in adellijke landhuizen, maar nu kan iedereen ze in hartje Londen bewonderen. Een jaar later exposeert Callcott zijn antwoord op het werk van Cuyp. The Entrance to the Pool of London is een groot eerbetoon aan de schilder uit Dordrecht.

Aelbert Cuyp, De Maas bij Dordrecht. Schilderij te leen van Washington, National Gallery of Art
Aelbert Cuyp
De Maas bij Dordrecht
Washington, National Gallery of Art
1650
Augustus Wall Calcott, Pool of London
Augustus Wall Callcott
The entrance to the pool of London
Bowood House Collection, Derry Hill
1816

Constable en het weer

De kathedraal van Salisbury, liggend aan de rivier de Nadder, tegen een achtergrond van een onheilspellend onweer.
De studie van het weer, meteorologie, staat aan het begin van de 19de eeuw volop in de belangstelling. Zo stelt de Britse marinecommandant Beaufort zijn windkrachtschaal op, publiceert de Engelse apotheker Luke Howard een internationale wolkenatlas, en dankzij de uitvinding van de telegraaf kunnen actuele weergegevens tussen verschillende landen worden uitgewisseld.

John Constable - Salisbury Cathedral from the Across the Meadows - ca. 1829-30
John Constable
Salisbury Cathedral from the Across the Meadows
Guildhall Art Gallery, London
ca. 1829-30

In deze spannende wetenschappelijke tijd werkt de schilder John Constable aan zijn typisch Engelse landschappen. Hij wordt vaak gezien als een schilder die brak met het verleden. In plaats van te werken in een atelier trekt hij voor zijn schetsen naar buiten. Daar legt hij zijn landschappen met grote olieverfschetsen vast, om ze vervolgens in zijn atelier naar definitief werk te vertalen.

Toch heeft Constable ook een grondige kennis van het werk van vroegere landschapschilders, zoals dat van de Hollanders Aelbert Cuyp en Jacob van Ruisdael. Vooral hun werken met daarop extreem weer vallen bij Constable in de smaak. Zo is hij erg onder de indruk van een werk van Cuyp met daarop een donkere onweerslucht met bliksemschicht boven Dordrecht. Zulke bijzondere weersituaties probeert Constable zelf ook vast te leggen. Zoals in deze voorstudie voor zijn beroemde schilderij Salisbury Cathedral, waarbij hij uiteindelijk zal kiezen voor een regenboog tussen de wolken in plaats van de reflecties van de bliksem.

Engelse publiekslieveling

Vandaag de dag kan iedereen vanuit zijn luie stoel de Nachtwacht van Rembrandt tot in de kleinste details bestuderen. Met dank aan het wereldwijde web. Wil je in het begin van de 19de eeuw in Engeland een meesterwerk zien, dan moet je de juiste connecties hebben. De Oude Europese kunst ligt verborgen achter de deuren van grote landhuizen en stadspaleizen en wordt maar zelden aan het grote publiek getoond.

Met de opening van de Dulwich Picture Gallery in Londen in 1817 is dat eindelijk verleden tijd. Nu kan iedereen zich vergapen aan Rembrandt, Rubens en de Engelse publiekslieveling Cuyp. In de galerie hangen maar liefst 19 werken die worden toegeschreven aan Cuyp, waaronder Herders met vee: een land van pais en vree dat baadt in een roze-gouden tegenlicht. Het wordt beschreven als 'misschien wel de mooiste Cuyp ter wereld'.

De Engelse schilder en Cuyp-liefhebber Callcott heeft het meesterwerk waarschijnlijk al jaren eerder gezien in een privécollectie. Links van Cuyp hangt hier zijn Cow Boys uit 1807. Met de herders zo rechts van het midden en daarnaast een steile bergwand lijken de composities verdacht veel op elkaar. Door de dreigende, dramatische lucht geeft hij er desondanks toch nog zijn eigen draai aan.

Augustus Wall Callcot, Cow boys
Augustus Wall Callcot
Cow boys
Herbert Art Gallery & Museum, Coventry
1807
Aelbert Cuyp, Herders met koeien, ca. 1645
Aelbert Cuyp
Herders met koeien
Dulwich Picture Gallery, London
ca. 1645

Turners competietiedrang

Als er één Engelse landschapschilder is voor wie Cuyp zowel een grote inspirator is als rivaal, dan is het wel William Turner. De beroemde Turner meet zich niet alleen aan zijn tijdgenoten, maar ook aan zijn voorgangers. Zo verwijst hij in zijn titels regelmatig naar schilders uit vroeger tijden, zoals in Port Ruysdael of het schilderij Rembrandts Daughter. Het is een eerbetoon, maar meteen ook een competitie. Want wie is er nu beter: de oude meester of Turner?

Joseph Mallord William Turner, Union of the Thames and Isis, ca. 1808
Joseph Mallord William Turner
Union of the Thames and Isis
Tate, Londen
ca. 1808

Wat Turner het meest in Cuyp bewondert is zijn behandeling van het licht. Hij spreekt over Cuyps stralende gloed, wat ook een kenmerk is van zijn eigen zonovergoten landschappen. Ook andere Cuyp-like motieven neemt hij over. Zoals de koeien die hier bij een lage avondzon prominent met hun poten in het water staan. Het doet allemaal sterk denken aan de Dordtse meester.

Wanneer Turner een keer samen met een vriend een Cuyp bewondert, laat hij zijn competitieve aard doorschemeren. Hij merkt op dat 'men het veel te warm van kleur had gevonden als hij het had geschilderd'. Alsof Cuyp een streepje voor op hem had. Volgens zijn biograaf was Turner er halverwege zijn leven zelf van overtuigd geraakt dat hij Cuyp had overtroffen. Alsof een engel het hem had verteld, zo zeker was Turner er toen van.

Het licht van Cuyp en Turner  

William Turner is een schilder van de buitencategorie. Hij is de meest geliefde romantische schilder van Engeland. De Britse musea zijn dan ook grootverzamelaar van zijn werk en maar heel af en toe komt er een Turner op de internationale kunstmarkt. Toch is het Dordrechts Museum erin geslaagd om samen met een particuliere verzamelaar dit vroege werk van Turner aan de collectie toe te voegen.

Whalley Bridge and Abbey is door Turner geschilderd rond 1811 in opdracht van een Engelse landhuisbezitter die in de buurt woont van de brug. De werken die Turner in deze tijd maakt doen sterk denken aan de schilderijen van Cuyp. Zowel het heldere serene licht als het nevelige tegenlicht van Cuyp zijn van invloed op Turners werk. In Whalley Bridge zien we hoe het heldere Cuyp-licht een sfeer van verstilling oproept. Terwijl in het werk Abingdon ernaast, het gouden mistige tegenlicht de hoofdrol speelt. De zon die met haar stralen door de nevel heen prikt en het landschap kleur geeft. Typisch Turner en ook typisch Cuyp.

Als een ware fan reist Turner wel vier keer in zijn leven naar Dordrecht. Hij wil met eigen ogen de stad en het licht van Cuyp zien. Nu er ook een Turner in het Dordrechts Museum is te bewonderen, is de cirkel rond.

Joseph Mallord William Turner - Whalley Bridge - ca. 1811
Joseph Mallord William Turner
Whalley Bridge
Collectie Dordrechts Museum, bruikleen particuliere collectie
ca. 1811
William Turner - Abingdon - ca. 1806-1810
William Turner
Abingdon
Tate, Londen
ca. 1806-1810

Constable en Cuyp   

De invloed van Aelbert Cuyp op het werk van John Constable is niet altijd makkelijk te zien. Anders dan Gainsborough en Turner neemt Constable geen directe Cuyp-motieven over, maar laat hij zich meer door Cuyp inspireren om de natuur te observeren. Dat hij wel degelijk werken van Cuyp van dichtbij heeft bestudeerd, laat deze tekening zien.

In 1819 kopieert Constable dit schilderij van Cuyp, Paard, herder en koeien rustend in een landschap, dat getoond wordt op een grote tentoonstelling van de British Institution. Hij is daarbij duidelijk niet geïnteresseerd in de exacte verhoudingen van het origineel. Het paard geeft hij bijvoorbeeld kleiner weer ten opzichte van de koeien. De tekening is vooral een studie van Cuyps lichtwerking en luchtpartij. Door het schetspapier links aan de horizon leeg te laten, suggereert Constable de gloed van de ondergaande zon. Met veel snelle potloodlijntjes geeft hij vervolgens de lichte en donkere partijen in de wolken weer. Het vluchtige en natuurlijke karakter van Cuyps lucht past perfect bij Constables vlotte manier van werken. Over het lichtgebruik van Cuyp merkt Constable later op dat het deze kracht is die ruimte schept.

John Constable naar Aelbert Cuyp, Koeien en paard met herdersj
John Constable
Koeien en paard met herdersjongen
ca. 1818
Aelbert Cuyp, Koeien en paard met herdersjongen, ca. 1818
Aelbert Cuyp
Koeien en paard met herdersjongen
Victoria and Albert Museum, Londen
ca. 1818

Wolkenstudie

De natuur op heterdaad betrapt. Dat idee krijg je als je de wolkenstudies van John Constable bekijkt. Vaak geeft hij ook heel nauwkeurig het moment van schilderen aan. Op de achterkant van deze studie staat: 31 september 1822, tussen 10 en 11 uur in de ochtend. Dat Constable hier een datumfout maakt, want september heeft maar 30 dagen, bewijst des te meer hoe snel hij te werk gaat.

John Constable, Wolkenstudie, 1822
John Constable
Wolkenstudie
The Ashmolean Museum, University of Oxford
1822

Constables studies zijn meestal geschilderd op aan elkaar bevestigde vellen papier die hij voor de stevigheid rug aan rug verlijmt. Dit grote vel spelt hij vervolgens op het deksel van zijn schilderkist. En zo zit hij met zijn geïmproviseerde ezel in de buitenlucht de wolken te schetsen. Of lag hij hier misschien op de grond? De vreemde hoek waaruit deze wolkenstudie is geschilderd wijst erop dat hij recht naar boven moet hebben gekeken.

Honderden olieverfstudies maakt Constable van luchten. Hij gebruikt ze voor grotere en meer uitgewerkte schilderijen bedoeld voor tentoonstellingen. Wanneer een potentiële klant hem in 1833 vraagt of hij een paar wolkenstudies kan kopen, weigert Constable verontwaardigd en antwoordt dat ze na zijn dood ‘bij tientallen verkrijgbaar zullen zijn – voor niets’.

IJsgezicht Dordrecht

Cuyps roem in Engeland stijgt eind 18de eeuw tot grote hoogte. Zijn schilderijen gaan voor recordbedragen van de hand. Voor dit wintertafereel van Cuyp betaalt de Duke of Bedford in 1795 650 pond, wat voor die tijd een enorm bedrag is.

Aelbert Cuyp, Vissers op het ijs bij Dordrecht, ca. 1655
Aelbert Cuyp
Vissers op het ijs bij Dordrecht
Woburn Abbey Collection
ca. 1655

Het schilderij krijgt ook uitzonderlijk goede kritieken. Kunstcritici roemen het met name omdat het Cuyp gelukt is om een winters plaatje toch warm en zonnig te maken. De vissers, die met lange stokken in een wak hun net onder water duwen, steken scherp af tegen de zonnig verlichte, nevelachtige achtergrond. Cuyp op zijn best.

Maar... niet iedereen is het daar mee eens. Zo is er commentaar op de eenvoudige figuren, een kritiek die wel vaker klinkt over het werk van Cuyp. En zelfs op zijn wolken, nota bene zijn specialiteit, volgt een parodie. Met hun hoekige vormen zouden ze het schilderij compleet verpesten. Oordeel zelf, kocht de Duke of Bedford een meesterwerk of niet?

Turner in Dordrecht

William Turner is een enthousiast en onvermoeibaar reiziger. In een periode van ruim 50 jaar maakt hij, gewapend met potlood en schetsboek, een groot aantal reizen om inspiratie op te doen. En niet alleen binnen Engeland, hij maakt ook regelmatig de oversteek naar het Europese vasteland. Dordrecht, de stad van zijn grote inspiratiebron Cuyp, mocht in het reisschema natuurlijk niet ontbreken.

Joseph Mallord William Turner, De Grote Kerk van Dordrecht uit het 'Dort Sketchbook', 1817
Joseph Mallord William Turner
De Grote Kerk van Dordrecht uit het 'Dort Sketchbook'
Tate Londen
1817

In 1817 bezoekt Turner Dordrecht voor het eerst. Op de terugweg van een reis naar Duitsland en België overnacht hij in Rotterdam. Met het beurtschip De Zwaan zeilt hij naar Dordrecht. Bij het naderen van de stad zal hij de stompe toren van de Grote Kerk direct hebben herkend. Dat jaar tekent hij de Grote kerk vanuit verschillende invalshoeken: van veraf en dichtbij, vanaf het water of vanaf de kade. Zoals hier vanaf de Aardappelmarkt langs de Nieuwe Haven.

In het totaal bezoekt Turner Dordrecht minstens vier keer. Zijn schetsen van de stad voorziet hij vaak van commentaar, waarbij hij soms ook naar Cuyp verwijst. Zo maakt hij aantekeningen over een small Cuyp scuyt en rays of light. Een betere manier om dichtbij je idool te komen is nauwelijks denkbaar.

Deze website maakt gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken om een optimale gebruikerservaring te bieden. Je kunt je voorkeuren aanpassen of meer informatie bekijken.
Deze cookies zorgen ervoor dat de website naar behoren werkt. Deze cookies kunnen niet uitgezet worden.
Deze cookies zorgen ervoor dat we het gebruik van de website kunnen meten en verbeteringen door kunnen voeren.
Deze cookies kunnen geplaatst worden door derde partijen, zoals YouTube of Vimeo.
Deze cookie stellen onze advertentiepartners in staat om doelgerichter informatie te kunnen aanbieden.
Door categorieën uit te zetten, kan het voorkomen dat gerelateerde functionaliteiten binnen de website niet langer correct werken. Het is altijd mogelijk om op een later moment de voorkeuren aan te passen. Bekijk meer informatie.