Ary Scheffer

societyschilder in Parijs

‘Schilder van de ziel’. Ary Scheffer wist het gevoel van zijn tijd feilloos te verbeelden. Een gedreven idealist, politiek betrokken en romanticus in hart en nieren. Zijn werk was ongewoon populair en bracht recordprijzen op.

Geboren in een Dordtse kunstenaarsfamilie vertrok hij als elfjarige met moeder en broers naar Parijs. Daar werd hij opgeleid. Samen met Géricault en Delacroix, de latere kopstukken van de Franse romantiek. Rond 1840 was Scheffer op het toppunt van zijn roem, dé schilder van de society.

De banden met zijn geboortestad werden nooit verbroken. Al tijdens zijn leven kreeg het Dordrechts Museum werk van hem. In 1899 werd dit aangevuld met Scheffers uitgebreide ateliernalatenschap.

Ary Scheffer aan het werk in het grote atelier | A.J. Lamme Dordrechtsmuseum

De meester in zijn atelier

Ary Scheffer aan het werk in zijn atelier aan de Rue Chaptal in Parijs, geschilderd door zijn neef en leerling Johannes Ary Lamme. Het atelier was een verzamelplaats voor kunstenaars en bohémiens uit Parijs.

Een opvallend werk is De Hemelse en Aardse Liefde zeker. Het museum kocht het in het jaar 2000. Een aanvulling op de Scheffercollectie die toen al honderden werken telde. Waarom mocht uitgerekend da­t schilderij niet ontbreken? Directeur Peter Schoon vertelt erover in het filmpje.
De hemelse en de aardse liefde - Ary Scheffer
De hemelse en Aardse liefde | Ary Scheffer Dordrechtsmuseum

Hemelse en aardse liefde

Dit is het eerste werk van Scheffer dat in Dordrecht tentoongesteld werd. Het baarde toen – in 1854 – veel opzien. Zo schreef een oom van de kunstenaar in een brief: ‘Een dominee kwam het zien, met zijn vrome echte vriendin, die bij het inkome der zaale het van verre zag en een verschrikkelijke gil gaf. Met bijde haare handen voor hare ooge uyt riep: het is een schande en weg vloog. Haar man zoo ontsteld niet en keek nog eve om, dagt: moeder Eva was wel geheel naakt.’

De twee vrouwen personifiëren een beschouwende en een materialistische levenswijze. De ene vrouw is de hemelse Venus coelestis, de ander de aardse Venus naturalis. Het thema verwijst naar Symposion van Plato.

Jacob worstelt met Archengel Michael

Onaf?

Een schilderij dat nog lang niet af is, hoort dat wel in een lijst in het museum? Het mooie van zo’n onafgemaakt werk is dat je er goed aan kunt zien hoe de schilder te werk ging. Scheffer werkte met verdunde olieverf, zocht naar de juiste compositie. Die zoektocht is van het doek af te lezen. Waar was Scheffer zeker van zijn zaak en waar twijfelde hij nog?

Worsteling

Het thema van Jacob in gevecht met de engel is ontleend aan de bijbel. Door de jaren heen is het op verschillende manieren geïnterpreteerd. Sommige romantische kunstenaars zagen het als metafoor voor het kunstenaarsbestaan: een voortdurende worsteling met hun roeping. Zag Scheffer het ook zo? Of gaf hij uitdrukking aan de worsteling van de mens met zijn geloof?

Jacob en de engel Michael_ Ary Scheffer
Jacob en de engel | Ary Scheffer Dordrechtsmuseum
Mesolongi- Ary Scheffer
Mesolongi | Ary Scheffer Dordrechtsmuseum

Vrijheid en heroïek

Scheffer begaf zich in republikeinse kringen, portretteerde onder meer generaal La Fayette en ging net als zijn beide broers om met de top van de liberale politieke oppositie. Als begenadigd ruiter zou hij zelfs aan twee Franse revoluties deelnemen. Hij voelde zich ook zeer betrokken bij de onafhankelijkheidsstrijd van onder meer de Polen en de Grieken. In 1827 schilderde hij het aangrijpende De vrouwen van Souli (Louvre, Parijs) en vijf andere onderwerpen uit de Griekse vrijheidsstrijd tegen de Turken.

Op de Salon van 1893 exposeerde Scheffer dit schilderij en een ander werk van Mignon, het Italiaanse meisje uit Goethes boek Wilhelm Meisters Lehrjahre (1795). De reacties in de pers waren zowel positief als negatief. Een kunstcriticus schreef over Scheffer: ‘een serieus en overtuigend kunstenaar, waar hij bijzonder veel van hield. Hij gaf schitterende natuurlijke verhoudingen weer.' Een ander verweet Scheffer dat hij de benen van Mignon onvoldoende plastisch weergaf. Wat is jouw mening?

Mignon smachtende naar de hemel | Ary Scheffer Dordrechtsmuseum
Mignon verlangende naar haar vaderland Ary Scheffer

In de jaren twintig is Ary Scheffer één van de eersten in Frankrijk die in het werk van Goethe inspiratie zoekt. In zijn vrije tijd leest Scheffer graag de klassiekers van de Europese literatuur zoals Byron, Scott, Schiller, Chateaubriand, Dante en Homerus. Hiermee is hij een sprekend voorbeeld van een romantisch schilder die door de literatuur wordt gestimuleerd.

Mignon verlangende naar haar vaderland | Ary Scheffer Dordrechtsmuseum

Het standbeeld van Ary Scheffer in Dordrecht

Trouw aan geboortestad Dordrecht

Hoewel Ary Scheffer slechts drie jaar in Dordrecht woonde, is de schilder onlosmakelijk verbonden met de stad: door zijn geboorte, het standbeeld (slechts enkele jaren na zijn dood op 8 mei 1862 in Dordrecht opgericht) en de grote collectie schilderijen, tekeningen, prenten en beelden van hem in het Dordrechts Museum.
Tijdens zijn leven exposeerde Scheffer zijn werk in het Dordrechts Museum en schonk hij al schilderijen, maar zijn dochter Cornelia Marjolin-Scheffer zou er uiteindelijk voor zorgen dat nagenoeg de gehele ateliernalatenschap in 1899 aan de Vereniging Dordrechts Museum werd geschonken.

Sluit het Verborgen Museum