Beet!

Vissen naar verborgen betekenissen
29 juni 2019 t/m 10 november 2019

Het Dordrechts Museum toont het neusje van de zalm op het gebied van vis in de kunst. Voor het eerst laat een tentoonstelling zien hoe sterk vis de Nederlandse kunst en cultuur heeft verrijkt. In Beet! komt de veelzijdigheid van de vis en zijn betekenis in de Hollandse en Vlaamse beeldcultuur aan bod.

Roepen vissen associaties op met erotiek? In onze tijd niet zo snel, maar in de 16de en 17de eeuw des te meer. In die tijd hebben vissen, maar ook schelpdieren als mosselen en oesters, nogal eens een dubbelzinnige betekenis. In de taal, maar ook op prenten en schilderijen. Kunstenaars gebruiken vis en schelpdieren om dát te tonen wat niet letterlijk verbeeld mag worden, bijvoorbeeld bij Jan Steen.

Jan Havicksz. Steen, Het minneaanbod, 1660 – 1669, doek overgebracht op hout, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel/ foto: J. Geleyns - Art Photography

Goddelijke vis

Vis is echter ook een oeroud religieus symbool. In de Klassieke Oudheid worden vissen al in verband gebracht met de godenwereld. De eerste, door de Romeinen vervolgde, christenen gebruiken een gestileerd visje – het ICHTUS-teken – als herkenningsteken. In de Bijbel staan vis en vissers symbool voor het goddelijke. Zo wordt Jonas gered door een vis, noemt Christus de eerste apostelen ‘vissers van mensen’ en worden wonderen verricht met vis.

Hoe vis de Nederlandse kunst en cultuur verrijkt

Vis, maar ook zoogdieren als walvissen én schaal- en schelpdieren, vind je volop terug in de Nederlandse kunst en cultuur. Van Bruegels De grote vissen eten de kleine tot Eschers Water en Lucht. Steeds weer hebben kunstenaars vissen uitgebeeld en als religieus, erotisch of satirisch symbool gebruikt. Bijbelse verhalen komen voorbij, maar ook de Hoekse en Kabeljauwse twisten, carnaval en vasten, en talloze spreekwoorden en spotprenten met vis.

Vis uit bijzondere bruiklenen en eigen collectie

De visvangst is lange tijd de belangrijkste economische activiteit van Dordrecht geweest. Dat is terug te vinden in de collectie van het Dordrechts Museum die de basis vormt voor de tentoonstelling. Daarnaast werken tal van vooraanstaande musea mee aan de expositie. Bruiklenen worden verkregen van het Rijksmuseum, het Mauritshuis, het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van België in Brussel en vele andere musea en particuliere collecties in binnen- en buitenland.

De tentoonstelling Beet! laat zien hoe door de eeuwen heen de ene kunstuiting de andere beïnvloedt, maar ook hoe thema’s veranderen of hun betekenis verliezen. Een ding is zeker: u zult nooit meer hetzelfde naar vis kijken!

Stem: Klaas van der Eerden Tekst: Ferry Piekart Regie en montage: Chris Bajema

Audiotour

Beet! toont een grote variëteit aan kunstwerken en objecten, van middeleeuwse manuscripten en 16de-eeuwse prenten en schilderijen tot een wieg en een spaarpot. Naast meer dan 175 bijzondere schilderijen en objecten is er een levensgroot digitaal aquarium ingebouwd in de tentoonstelling. Kinderen kunnen in dit aquarium een zelf versierde vis laten zwemmen. Voor volwassenen is er een audiotour, ingesproken door presentator, cabaretier en fervent hobbyvisser, Klaas van der Eerden.

Knutsel Aquarium

Met een speciale speurtocht (nee, niet zo’n saaie!), speuren de kinderen de tentoonstelling Beet! door. Vervolgens maken ze hun eigen vis in het atelier! Maar wat is een vis zonder water? Laat je vis los in het aquarium op zaal.

Vissen maken mag elke dag, maar iedere woensdag in de vakantie kun je dit doen onder begeleiding van een museumdocent. En zonder je ouders. Vissen maar! Meld je wel even aan.

Ik heb beet!

Leesvoer

Bij de tentoonstelling is het rijk geïllustreerde boek Vis in beeld verschenen. Henk Slechte, historicus en mede samensteller van de tentoonstelling neemt de lezer mee op een zoektocht naar verborgen betekenissen van vis in woord en beeld. De publicatie is een uitgave van WBooks en is te koop in de museumwinkel van het Dordrechts Museum.

 

Wilt u meer vis zien?

De tentoonstelling wordt georganiseerd in samenwerking met Museum Vlaardingen, waar als aanvulling op Beet! Vissen naar verborgen betekenissen in de kunst, de tentoonstelling Schoon aan de Haak, Schilderachtig vissersleven te zien is (22 juni t/m 10 november 2019).

De tentoonstelling ‘Schoon aan de haak’ toont werk van schilders uit deze periode en laat zien hoe het vissersbestaan door de verschillende kunstenaars en stromingen werd beleefd. Naarmate de maatschappij steeds sneller industrialiseerde, werd het beeld dat zij hadden van het vissersbestaan steeds nostalgischer en meer geïdealiseerd, totdat juist ook de armoede van de visser een meer (sociaal) realistisch thema werd.

Een 30-tal schilderijen van onder andere de bekende Hollandse schilders Hendrik Willem Mesdag (1831-1915), Jozef Israëls (1824-1911), Bernardus Johannes Blommers (1845-1914) en Willy Sluiter (1873-1949), worden ‘schoon aan de haak’ tentoongesteld.

Vanaf 22 juni is in Stedelijk Museum Alkmaar een focustentoonstelling over Pieter van Schaeyenborgh te zien: Meester van het visstilleven. Deze tot nu toe vrij onbekende zeventiende-eeuwse meester (actief tussen 1635-1657) was een van de meest bekwame Hollandse schilders op het gebied van visstillevens. Maar ook, de enige Alkmaarse schilder gespecialiseerd in visstillevens.

Sluit het Verborgen Museum