Schilder uit Dordrecht

Dordrechts beroemdste schilder Aelbert Cuyp, de meester van het gouden licht, was in de 17de eeuw alleen lokaal bekend. Hij woonde en werkte een leven lang in zijn geboortestad en maakte afgezien van studietochtjes in eigen land geen verre reizen. Zijn klanten kwamen uit vooraanstaande Dordtse families. Zelf zou hij door huwelijk en bestuurlijke functies daar later ook toe behoren. Zo werd hij onder meer regent van het Heilige Geest- en Pesthuis van de Grote kerk, op de plek waar nu het Dordrechts Museum staat.

Schilderen leerde Aelbert van zijn vader, de portretspecialist Jacob Gerritsz. Cuyp. Ze werkten samen in Jacobs portretwinkel en Aelbert nam de zaak over toen zijn vader overleed. Aelbert bleek veelzijdig, schilderde mensen en dieren, maar ook bijbeltaferelen of een stalinterieur. Uiteindelijk koos hij voor het landschap, met Dordrecht en omgeving als inspiratiebron. Toen Aelbert vermoedelijk rond 1660 stopte met schilderen, zette Abraham van Calraet de traditie van Cuyp voort.

Aelbert Cuyp - Gezicht op Dordrecht - 1655
Aelbert Cuyp
Gezicht op Dordrecht
English Heritage (Kenwood House)
1655

De ontdekking van Cuyp

Pas zo’n vijftig jaar na zijn dood werd Cuyp door een groter publiek ontdekt. In Engeland vooral. Daar raakten verzamelaars, en later ook kunstenaars, compleet in de ban van zijn zonovergoten landschappen. Het leverde hem de bijnaam ‘Dutch Claude’ op, naar de Franse schilder van het arcadische landschap Claude Lorrain. Een kunstenaar die anders dan Cuyp wel in Italië had gewerkt.

Cuyps landschappen met ruiters, herders, vee en dromerige vergezichten sloten naadloos aan bij de smaak van de Britse landadel. In hun collecties mocht een Cuyp niet ontbreken. De vraag was zo sterk dat er in Nederland een totale uitverkoop plaatsvond van zijn werk. Rond 1800 was er geen belangrijke Cuyp meer te vinden. Nog steeds is veel van zijn beste werk in Engeland. Cuyp heeft bovendien een blijvende invloed gehad op Engelse landschapschilders, tot ver in de 19de eeuw.

Aelbert Cuyp - Landschap met herders en reizigers bij avondlicht - ca. 1657-1660
Aelbert Cuyp
Landschap met herders en reizigers bij avondlicht
The Royal Collection Trust, Londen
ca. 1657-1660

Cuyp & Gainsborough: Buitenleven op het doek

In Engeland werd Cuyp onder verzamelaars al snel een grote favoriet. De Britse landadel was gek op zijn werk. Zijn zonnige landschappen met paarden en vee waren niets anders dan een verheerlijking van het buitenleven, de jacht en het boerenbedrijf. Zoals dat een eeuw eerder bij Cuyps opdrachtgevers in Dordrecht ook het geval was geweest. Cuyp bleek een rasechte ‘country house artist’. Zijn werk sloot mooi aan bij de landschappelijk aangelegde tuinen van het Engelse landhuis. En mocht in de kunstcollectie niet ontbreken. Ook kunstenaars raakten onder de indruk van Cuyps fascinerende schilderijen die steeds hogere prijzen opbrachten. Ze konden letterlijk niet om hem heen. De beroemde portret- en landschapschilder Thomas Gainsborough had het begin van de Cuyp-gekte meegemaakt en kopieerde Cuyps werk, nam motieven over, maar gaf er toch altijd een eigen draai aan.

Aelbert Cuyp - Riverlandschap met koeien en herders - ca. 1647 - 1650
Aelbert Cuyp
Riverlandschap met koeien en herders
The Earl of Harrowby, Sandon
ca. 1647 - 1650
Thomas Gainsborough - Landschap met vee - 1767
Thomas Gainsborough
Landschap met vee
National Gallery of Ireland, Dublin
1767

Cuyp & Turner: Het gouden licht

In de 19de eeuw nam de belangstelling voor Cuyp in Engeland alleen maar toe. Zijn Herders met koeien, hoogtepunt van de in 1817 geopende Dulwich Picture Gallery, werd zelfs door een groot publiek omarmd. Ook landschapschilders konden Cuyps werk nu beter bestuderen. Ze verbaasden zich over de fascinerende lichtwerking van zijn gouden zonsondergangen. En de geraffineerde tegenlicht-effecten met lange schaduwen, die een immens gevoel van ruimte creëren. William Turner was misschien wel Cuyps grootste bewonderaar. Vooral diens alles omringende gouden nevel probeerde hij te benaderen. Niet voor niets werd Turners werk dan ook geregeld met dat van Cuyp vergeleken. Ook andere Britse schilders lieten zich door Cuyp inspireren. Ze namen motieven over – koeien in de hoofdrol was iets nieuws – maar ook Cuyps diffuse warme licht.

Aelbert Cuyp - Gezicht op de Waal met het Valkhof vanuit het noordwesten/The Valkhof at Nijmegen - ca. 1655 - 1660
Aelbert Cuyp
Gezicht op de Waal met het Valkhof vanuit het noordwesten/The Valkhof at Nijmegen
Woburn Abbey Collection
ca. 1655 - 1660
William Turner - Abingdon - ca. 1806-1810
William Turner
Abingdon
Tate, Londen
ca. 1806-1810

Cuyp & Constable: De natuur bekeken

Cuyps koeien moet John Constable bewonderd hebben – hij bezat Cuyps koeienprenten – maar zijn grootste belangstelling ging uit naar de lucht. De constant veranderende kleuren, de vormen van wolken, een opkomend onweer en andere atmosferische verschijnselen. Het fascineerde hem en diezelfde interesse zag hij bij Cuyp. Hij sprak er bewonderend over, zoals over een stormgezicht: ‘a truly sublime Cuyp, a tempest, still mild, & tranquil’. Het was ‘so much like nature’.

Constable observeerde het weer nauwkeurig, buiten in de natuur. Hij maakte snelle olieverfschetsen en voorzag die van notities. In de veronderstelling dat Cuyp ook buiten had geschilderd. Maar in de 17de eeuw deden kunstenaars dat nog niet. Cuyp tekende buiten, in schetsboekjes. Schilderijen ontstonden in het atelier.

Aelbert Cuyp - Storm boven de Maas bij Dordrecht - ca. 1645 – 1650
Aelbert Cuyp
Storm boven de Maas bij Dordrecht
The National Gallery, Londen
ca. 1645 – 1650
John Constable - Salisbury Cathedral from the Across the Meadows
John Constable
Salisbury Cathedral from the Across the Meadows
Deze website maakt gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken om een optimale gebruikerservaring te bieden. Je kunt je voorkeuren aanpassen of meer informatie bekijken.
Deze cookies zorgen ervoor dat de website naar behoren werkt. Deze cookies kunnen niet uitgezet worden.
Deze cookies zorgen ervoor dat we het gebruik van de website kunnen meten en verbeteringen door kunnen voeren.
Deze cookies kunnen geplaatst worden door derde partijen, zoals YouTube of Vimeo.
Deze cookie stellen onze advertentiepartners in staat om doelgerichter informatie te kunnen aanbieden.
Door categorieën uit te zetten, kan het voorkomen dat gerelateerde functionaliteiten binnen de website niet langer correct werken. Het is altijd mogelijk om op een later moment de voorkeuren aan te passen. Bekijk meer informatie.