Dordtse meesters

Uit de school van Rembrandt

Herinrichting zalen vaste collectie

De Van Strij– en Schouman-zalen zijn wegens herinrichting vanaf 6 juni gesloten voor publiek. De Rembrandt– en Cuyp-zalen vanaf maandag 12 juni. Begin juli gaan de zalen weer open. Wij danken u voor uw begrip.

Of Rembrandt van Rijn de stad Dordrecht ooit bezocht heeft, kan niet met zekerheid worden gezegd, maar waarschijnlijk is het wel. Zijn portretten van bekende Dordtenaren, zijn vriendschappen met onder meer de dichter Jeremias de Decker en de aanwezigheid van zijn werken in Dordtse verzamelingen vormen hier een duidelijk bewijs van.

Maar het is toch vooral het aantal leerlingen dat de meester had vanuit Dordrecht dat opvalt: Ferdinand Bol, Nicolaes Maes, Arent de Gelder. Enkelen vertrokken naar Amsterdam om bij Rembrandt het vak te leren, anderen werden geïnspireerd door zijn etsen. Nergens anders zou de stijl van Rembrandt zo lang populair blijven als in Dordrecht.
Na de trouw komt echter vaak de ontrouw: na Rembrandts dood in 1669 raakte zijn schilderstijl in verval. In plaats daarvan kwam een classicistische, verfijnde hofstijl, met heldere kleuren en geïdealiseerde figuren. Niets kon verder af staan van het werk van Rembrandt dan dat. Arent de Gelder bleef als één van de weinigen trouw aan het werk van de grote meester.

 

De meeste leerlingen van Rembrandt lieten zich sterk door de grote meester beïnvloeden, in elk geval de eerste tijd. Samuel van Hoogstraten is daar een mooi voorbeeld van, hij volgde zijn leermeester soms bijna letterlijk. Bekijk het filmpje maar.

De collectie van het Dordrechts Museum maakt de trouw en ontrouw aan Rembrandt mooi inzichtelijk. Het Zelfportret van Ferdinand Bol en de Aanbidding van Samuel van Hoogstraten bevatten duidelijke verwijzingen naar het werk van Rembrandt.

Zelfportret Ferdinand Bol
Zelfportret op dertigjarige leeftijd | Ferdinand Bol Dordrechtsmuseum
Aanbidding van het Kind | Samuel van Hoogstraten | 1647 Dordrechtsmuseum

Trouwe aanhanger

De meeste schilderijen van de Dordtse leerlingen doen echter weinig meer aan Rembrandt denken. Ze zijn  dun en fijn geschilderd, zonder duidelijk zichtbare verftoetsen, in heldere kleuren. Smaken veranderen. Toch blijft er altijd die ene uitzondering, Arent de Gelder. Houbraken  beschrijft dat hij ‘naar Amsterdam vertrok om Rembrants wyze van schilderen te leeren, ’t geen hem zoodanig toeviel en gelukte, dat ik tot zynen roem zeggen moet, dat geen van alle hem zoo na gekomen is in die wyze van schilderen.’ Het viel Houbraken destijds ook al op dat De Gelder de enige was die ‘daar in is staande gebleven.’

 

Schrijvende schilders

Arnold Houbraken en Samuel van Hoogstraten, twee Dordtenaren die beroemd zijn geworden als schilder én schrijver. Dankzij hen weten we veel over 17de-eeuwse kunstenaars én kunsttheorie. Wat schreven ze? En brachten ze hun eigen theorieën als schilder ook in praktijk?

Samuel van Hoogstraten_de heilige familie in een interieur
De heilige familie in een interieur | S. van Hoogstraten Dordrechtsmuseum
Arnold Houbraken_Rust op de vlucht naar Egypte
Rust op de vlucht naar Egypte | A. Houbraken Dordrechtsmuseum
Maes, de Luistervink

De kunstenaar betrekt de toeschouwer op geraffineerde wijze bij de voorstelling. Allereerst introduceert hij ons door middel van het meisje op de voorgrond. Zij staat prominent in beeld en kijkt ons aan. Eenmaal onze aandacht getrokken kijken we verder, eerst worden we de diepte ingezogen en kijken we naar rechts. Dan volgen we het licht en komen we door het doorkijkje bij de volgende scene. De schilder gebruikt licht en allerlei perspectivische doorkijkjes om de toeschouwer te leiden in het verhaal.

De Luistervink | N. Maes Dordrechtsmuseum
Gezicht op het noordtransept van de Westminster Abbey te London | S. van Hoogstraten

Van 1662 tot 1667 werkte Samuel van Hoogstraten in Londen. Voor zijn Engelse opdrachtgevers schilderde hij vooral portretten en architectuurstukken. In dit schilderij zijn beide genres gecombineerd: een man en een vrouw poseren in een kerk.

Gezicht op het noordtransept van de Westminster Abbey te London | S. van Hoogstraten Dordrechtsmuseum
Sluit het Verborgen Museum