Werk, bid en bewonder

Nieuwe kijk op kunst & calvinisme
10 november 2018 t/m Begin mei 2019

In 1618/1619 vond de Synode van Dordrecht plaats; de eerste en enige protestantse kerkvergadering voor 1800 met deelnemers uit heel West-Europa. Onder de noemer ‘Ode aan de Synode’ stelt de gemeente Dordrecht een breed publieksprogramma samen met als thema’s gastvrijheid, identiteit en taalvernieuwing. Een belangrijke schakel in dit programma is de tentoonstelling Vrome Vaderlanders. Calvinisten en hun imago vanaf 1618. Binnen de tentoonstelling wordt de Synode gepresenteerd als een politiek, religieus en cultureel evenement, met vergaande gevolgen voor calvinisten in en buiten de Republiek. Een nieuwe Statenvertaling van de Bijbel, het uitsluiten van religieuze tegenstanders en het vaststellen van een nieuwe koers hadden een beslissende invloed op de calvinistische elite.

Vrome Vaderlanders vertelt verhalen over calvinisten en hun imago vanaf 1618, waarbij de mensen centraal staan. Het uitgangspunt is het hedendaagse beeld van calvinisten, die bekend staan als sobere, zuinige, strenge, hard werkende en humorloze mensen. Dit clichébeeld wordt geregeld bevestigd in de politiek en journalistiek, door te verwijzen naar de ‘calvinistische cultuur’ van Nederland. Wat die cultuur precies inhoudt, is onduidelijk. Men verwijst meestal naar de 17e eeuw, toen de calvinistische elite de Republiek opbouwde. Onderzoek wijst echter uit dat de clichés over calvinisten uit de 19e eeuw stammen. Waar Nederlanders eerst bekend stonden als ‘kleinburgerlijk’, koppelde boegbeeld Abraham Kuyper deze karakteristiek aan calvinisten. Zijn visie creëerde de ‘calvinistische’ Nederlandse cultuur.

U maakt kennis met mensen, zoals de calvinistische weduwe Jacoba Lampsins die voor haar woonhuis spectaculair werk door Ferdinand Bol liet schilderen. Haar Abraham ontvangt de Engelen (Rijksdienst Cultureel Erfgoed) vormt een van de hoogtepunten van deze tentoonstelling. Vrome Vaderlanders besteedt ook aandacht aan mythevorming. Calvinisten waren spaarzaam, maar droegen kleding die was gemaakt van de duurste zijde. Calvinisten waren vroom, maar zelfs predikanten hielden zich bezig met wetenschap en techniek. Calvinisten hielden niet van kunst, maar bezaten wel vrouwelijk naakt en zelfs katholieke altaarstukken. Tegelijkertijd verhieven zij de tekst tot kunst, zoals onder andere is terug te zien in de prachtige verzameling Statenbijbels uit de Koninklijke Verzamelingen, van verschillende leden van het Koningshuis van de 17e tot en met de 20e eeuw.

Sluit het Verborgen Museum