Trompe l’oeil

gezichtsbedrog in de Gouden Eeuw
21 november 2021 t/m 5 juni 2022

Een grote, verrassende tentoonstelling gewijd aan de trompe l’oeilschilderkunst van de Hollandse Gouden Eeuw, ofwel ‘bedriegertjes’. Trompe l’oeils, letterlijk schilderijen die het oog bedriegen, zijn sinds de Oudheid populair. 17de-eeuwse schilders maakten van het genre hun specialisme en brachten het op een ongekend hoog niveau. De Dordtse schilder-schrijver Samuel van Hoogstraten was een van de pioniers op dit gebied. Voor het eerst zal een breed beeld worden gegeven van trompe l’oeil en illusionisme in de Hollandse Gouden Eeuw.

In de Gouden Eeuw is een zeer groot aantal trompe l’oeils of ‘bedriegertjes’ geschilderd: schilderijen die zó echt lijken dat de toeschouwer op het verkeerde been wordt gezet – al is het maar voor even. ‘Trompe l’oeil’ betekent letterlijk ‘bedrieg het oog’ of ‘gezichtsbedrog’. Sinds de oudheid vormde het bedrieglijk echt schilderen een grote uitdaging voor schilders, maar in de Hollandse Gouden Eeuw bereikt het genre van de trompe l’oeil een hoogtepunt, een ware bloeiperiode. Voor het eerst gaan schilders als Samuel van Hoogstraten en Cornelis Gijsbrechts zich specialiseren in stillevens die als het ware versmelten met hun omgeving. Illusionistische effecten, zoals een geschilderd gordijn dat vóór een schilderij lijkt te hangen, werden zelfs door Rembrandt en Vermeer toegepast. De tentoonstelling geeft een beeld van de hoge kwaliteit, de veelzijdigheid en de verschillende soorten trompe l’oeilschilderijen en illusionistische effecten.

In Dordrecht specialiseerde Samuel van Hoogstraten zich in het genre. In augustus 1651 ontving Van Hoogstraten aan het Weense hof een gouden medaille omdat hij keizer Ferdinand III om de tuin wist te leiden met een bedriegertje. Als snel had Van Hoogstraten een hele serie van zulke bedrieglijk echte schilderijen gemaakt, met voorwerpen in een brievenrek of op een kastdeurtje. In het Dordrechts Museum bevindt zich een bijzondere en verrassende collectie trompe l’oeils van schilders als Van Hoogstraten en zijn leerling Cornelis van der Meulen, Jan Vonck, Johannes Leemans en Hendrick van Heemskerck.

De tentoonstelling wordt georganiseerd in samenwerking met de Gemäldegalerie in Dresden.

Sluit het Verborgen Museum