Gezicht op Dordrecht

1651, door Jan van Goyen

Gegevens van dit kunstwerk

  • Creditline Dordrechts Museum, aankoop met steun van Vereniging Rembrandt, Mondriaan Stichting, Stichting Vrienden van de Dordtse Musea en vele andere fondsen, bedrijven en particulieren 2008

Specificaties van dit kunstwerk

  • Inventarisnummer DM/008/886

Hoe Dordrecht zijn gezicht terug kreeg

Door de actie ‘Geef Dordrecht zijn gezicht terug’ werd dit schilderij van Van Goyen voor heel veel mensen hét gezicht van het museum. Wat is er zo bijzonder aan dit stadsgezicht? Peter Schoon vertelt erover.

Nieuwe '17de eeuwse' lijst

Het schilderij zat in een vergulde ornamentlijst die het karakter en de kleuren van het werk geen recht deden. De nieuwe lijst, geschonken door oud-burgemeester van Dordrecht Van der Lee, is een authentieke kopie gemaakt op basis van een 17de-eeuws profiel.

Vanaf het water

Van Goyen schildert dit gezicht in de laatste fase van zijn loopbaan die rond 1620 begint. In zijn vroege werk gebruikt hij een tamelijk helder en kleurrijk palet. Later wordt het beperkt tot hoofdzakelijk bruine, gele en groene tinten. Vanuit een bootje observeert Van Goyen hoe door wind en zonlicht de aanblik van lucht en water verandert. Hij noteert zijn indrukken in kleine schetsboekjes die hij in zijn atelier uitwerkt.

Topografisch correct?

Dominerend is de onvoltooide toren van de Grote Kerk, toen en nu hét kenmerk van de stad. De andere gebouwen zijn slechts gedeeltelijk te herleiden. Voor de kerktoren is de Oude Vuilpoort te zien met links van de kerk een pakhuis van de Westindische Compagnie en op de vestingwal een standaardmolen, één van de vele molens rond de stad. De toren aan de andere kant van de kerk is vermoedelijk het stadhuis. De markante koepel van het Rondeel Engelenburg is door Van Goyen weggelaten. De compositie is belangrijker dan een juiste topografische weergave.

‘Vorstin aller steden’

Na het einde van de Tachtigjarige Oorlog in 1648 vertolken vooral de geliefde gezichten op Dordrecht de trots op de jonge Republiek. Meer dan andere steden staat Dordrecht symbool voor Holland en het karakteristieke Hollandse landschap. De kleurige Hollandse vlaggen op de zeilboten versterken de nationalistische uitstraling. In de woorden van kaartenmaker Joan Blaeu uit 1649: ‘Dordrecht is d’ eerste, en de Hooftstadt van Hollant: daerom noemen haer sommige een Moeder en Vorstin aller steden van dit heerlijckt Lantschap’.

Grote productie

De vader van Van Goyen, een Leidse schoenmaker, wil dat zijn zoon glasschilder wordt, maar die heeft meer aanleg voor tekenen en schilderen. Na diverse leermeesters is Van Goyen een gerespecteerd kunstenaar, maar hij verkeert voortdurend in geldnood. Met het kopen en verkopen van onroerend goed en het speculeren in tulpenbollen probeert hij tevergeefs zijn financiële positie te verbeteren. Hij is misschien daarom wel één van de meest productieve 17de-eeuwse schilders van landschappen en riviergezichten. Er zijn 1200 schilderijen en 800 tekeningen bewaard gebleven. Hij heeft Dordrecht maar liefst dertig keer geportretteerd.

Voorgoed terug in Dordrecht

Van 1948 tot 2006 is het schilderij een echte publiekslieveling in de vaste collectie van het Dordrechts Museum. In 2006 gaat het werk terug naar de erven van kunsthandelaar Goudstikker. Mede door de actie ‘Geef Dordrecht zijn gezicht terug’ kan het museum met steun van groot en klein het schilderij in 2008 voor 3,5 miljoen euro terugkopen.

Sluit het Verborgen Museum