Rembrandt van Rijn

15-07-1606 (Leiden)  -  04-10-1669 (Amsterdam)

Rembrandt Harmenszoon van Rijn was een Nederlands kunstschilder, beschouwd als een van de belangrijkste Hollandse meesters van de 17e eeuw. Rembrandt van Rijn vervaardigde in totaal ongeveer driehonderd schilderijen, driehonderd etsen en tweeduizend tekeningen, met als bekendste werk De Nachtwacht (1642). Zijn werk behoort tot de Barok en hij is zichtbaar beïnvloed door het Caravaggisme, alhoewel hij nooit in Italië is geweest. Zijn opmerkelijke beheersing van het spel met licht en donker, waarbij hij vaak scherpe contrasten (clair-obscur) neerzette om zo de toeschouwer de voorstelling binnen te voeren, leidde tot levendige scènes vol dramatiek.

Band met Dordrecht

Het is niet zeker dat de grote Rembrandt ooit in Dordrecht is geweest, maar het heeft er alle schijn van. Hij heeft verschillende Dordtenaren geportretteerd, waaronder de rijke koopman Jacob Trip en zijn vrouw Margaretha de Geer. Rembrandt was bovendien bevriend met de in Dordrecht geboren dichter Jeremias de Decker. En in de 17de eeuw waren er waarschijnlijk al schilderijen van Rembrandt in Dordtse verzamelingen te vinden. Het meest opmerkelijk is echter het grote aantal leerlingen van Rembrandt, dat uit Dordrecht afkomstig is. Geen andere stad buiten Amsterdam heeft zo´n grote hoeveelheid leerlingen en navolgers voortgebracht als Hollands oudste stad.

In de leer

Onder hen belangrijke kunstenaars als Ferdinand Bol, Samuel van Hoogstraten, Nicolaes Maes en Arent de Gelder. Allen vertrokken vanuit Dordrecht naar Amsterdam om het vak bij Rembrandt te leren. Enkele andere kunstenaars, zoals Benjamin Cuyp, gingen niet naar Amsterdam, maar werden wel sterk beïnvloed door etsen van Rembrandt. Nergens ook zou de schilderstijl van Rembrandt zo lang populair blijven als in Dordrecht. De Gelder was de laatste leerling van de Amsterdamse meester en terug in Dordrecht bleef hij tot op bejaarde leeftijd, in het begin van de 18de eeuw, in de late stijl van zijn leermeester werken. Het bruine palet, de brede toets, de sterke licht-donker contrasten en vooral het genadeloze realisme van Rembrandt waren toen al lang ouderwets.

De meeste leerlingen van Rembrandt lieten zich sterk door de grote meester beïnvloeden, in elk geval de eerste tijd. Samuel van Hoogstraten is daar een mooi voorbeeld van, hij volgde zijn leermeester soms bijna letterlijk. Bekijk het filmpje maar.
RembrandtAanbiddingKind

Opmerkelijk hier is dat het sterkste licht niet van de lamp komt, maar van het kind.

De aanbidding van de herders | Rembrandt van Rijn Dordrechtsmuseum
HoogstratenAanbiddingKind

De aanbidding van de herders van Samuel van Hoogstraten bevat duidelijke verwijzingen naar het werk van Rembrandt.

Aanbidding van het kind | Samuel Hoogstraten Dordrechtsmuseum
Zelfportret Rembrandt 1640

Rembrandt maakte zo’n tachtig zelfportretten. Een aantal daarvan moet in het bijzijn van leerling Bol zijn ontstaan. Niet vreemd dus dat Rembrandts zelfportret uit 1640 Bols voorbeeld werd.

Zelfportret | Rembrandt | 1640 | National Gallery London
Zelfportret Ferdinand Bol

Bol had al vijf jaar een eigen atelier in Amsterdam, toen hij dit zelfportret schilderde. Zelfbewust, artistiek gekleed en gloedvol van kleur. Geheel in de geest van Rembrandt, bij wie Bol enkele jaren eerder (1636-1641) de fijne kneepjes van het schildersvak had geleerd.

Zelfportret Ferdinand Bol op dertigjarige leeftijd Dordrechtsmuseum

Andere stijl

Na Rembrandts dood in 1669 raakte zijn schilderstijl al snel uit de mode. In de plaats daarvan kwam een classicistische, verfijnde hofstijl, naar internationaal voorbeeld, gekenmerkt door heldere kleuren en geïdealiseerde figuren. De elegante, classicistische schilderijen van Houbraken zelf staan net als de late werken van bijvoorbeeld Bol en Maes ver af van het werk van Rembrandt.

Werken van Rembrandt van Rijn in bezit van het Dordrechts Museum:

Sluit het Verborgen Museum