Verdieping
De paarden, de passanten en de huizen in de verte: Breitner schilderde alles in grote kleurvlakken, in sterke contrasten en met losse verfstreken. Zo ontstond een krachtige impressie of indruk. Breitner wordt dan ook een Amsterdamse impressionist genoemd. Hij gaf het Franse impressionisme - van schilders als Boudin - een heel eigen invulling door zijn keuze voor donkere kleuren en typische Amsterdamse straatscènes.
Het is avond op de Dam: het hart van de hoofdstad en het startpunt van de paardentrams. De trams voeren mensen af en aan, op weg naar huis, of misschien naar een theater of het gloednieuwe Concertgebouw? De Dam was één van Breitners favoriete onderwerpen. Hij wijdde er foto’s, aquarellen en schilderijen aan, waarvan dit het eerste was.
Vanaf 1864 reed de eerste paardentram in Den Haag: een rijtuig dat door paarden over rails werd voortgetrokken. Het was de opvolger van de omnibus, die gewoon over de bestrating reed. In het begin was dit openbaar vervoer vooral voor de minder bedeelden. Gegoede burgers gebruikten liever hun eigen rijtuig, dat was chiquer. Later werd de tram ook bij hen populair. Tussen 1900 en 1914 kwam er elektriciteit in de steden en werden de paardentrams vervangen door elektrische.
Breitner was niet alleen een beroemde schilder, maar ook een getalenteerd fotograaf. Hij maakte vooral foto’s als voorstudie of geheugensteun voor zijn werk. Daarbij nam hij de situatie van de foto niet letterlijk over, maar maakte zijn eigen composities met behulp van verschillende foto’s en getekende of geschilderde voorstudies. Zo maakte hij van de Dam met de paardentram ook diverse foto’s en een prent.
Breitner was dan wel een stadsmens, maar ook dol op paarden! In het 19de-eeuwse straatbeeld waren ze nog volop te vinden, als ‘motor’ van koetsen en paardentrams. De schilder was op jonge leeftijd al gefascineerd door hun krachtige, gespierde lijven. Op 8-jarige leeftijd tekende hij al soldaten op paarden en later maakte hij daar ook veel schilderijen van.
Breitner voltooide Plein bij avond in 1890. Hij was blijkbaar trots op het werk want hij stuurde het direct naar exposities in Den Haag, Arnhem en Amsterdam. R.N. Roland Holst noemde het in De Amsterdammer een ‘hoogst gespierd stuk kunst’. Hij wijdde zijn bespreking van de tentoonstelling geheel aan dit werk en schreef onder andere:
‘Breitner is de artist, verliefd op het groote altijd door woelende stadsleven, met de drukte van de haastig opeengepakte menschenmassa. Hij begrijpt en gevoelt al het sensueele en overprikkelde van het koortsig stadsleven. Hij is voor alles forsch en groot-ziend, wars van lievigheden of sentimentaliteit.’
Opinie
Dit is Breitner.
Het verschil tussen het scherpe directe licht en het wazige tegenover het ...1/4
De rode lampen geven het enige rode accent en suggereren detail2/4
Het licht van de paardentram3/4
Er zijn nog geen
vragen gesteld
Prachtige sfeertekening!
Het heeft alles met de sfeer te maken. Breitner heeft die mooi verbeeld.1/2
